गेल्या २४ तासांत भारतीय अर्थव्यवस्था आणि व्यावसायिक जगतात अनेक महत्त्वाच्या घडामोडी घडल्या आहेत. यामध्ये वस्तू आणि सेवा करातील (GST) सुधारणा, निर्यातीतील वाढीचा अंदाज आणि ऊर्जा क्षेत्रातील महत्त्वपूर्ण बदलांचा समावेश आहे.

जीएसटी सुधारणा आणि त्याचे परिणाम

केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी जाहीर केलेल्या जीएसटीच्या नव्या रचनेमुळे अनेक वस्तू आणि सेवा स्वस्त होणार आहेत. या सुधारणांमध्ये जीवन आणि आरोग्य विम्याच्या प्रीमियमवर २२ सप्टेंबरपासून पूर्ण जीएसटी सूट समाविष्ट आहे. तसेच, ऑटो, ग्राहक टिकाऊ वस्तू (consumer durables) आणि सिमेंट यांसारख्या क्षेत्रांसाठी जीएसटी दरांमध्ये लक्षणीय कपात करण्यात आली आहे. यामुळे लोकप्रिय कार, दुचाकी आणि पांढऱ्या वस्तू (white goods) अधिक परवडणाऱ्या होतील. सरकारने म्हटले आहे की, या सुधारणा गरीब, मध्यमवर्ग, शेतकरी आणि एमएसएमईंना मोठा दिलासा देतील.

या जीएसटी कपातीमुळे बाजारात मागणी वाढेल, विशेषतः सणासुदीच्या काळात ग्राहकांना अधिक खर्च करण्यासाठी प्रोत्साहन मिळेल अशी अपेक्षा आहे. विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की, जीएसटी कपात, कमी व्याजदर आणि सरकारच्या आर्थिक पाठिंब्यामुळे उपभोगाला मोठी चालना मिळेल. सिमेंट आणि बांधकाम साहित्यावरील करात मोठी कपात झाल्याने घरांच्या किमतीही स्वस्त होण्याची शक्यता आहे. तथापि, विमा कंपन्या आणि कापड उद्योगासारख्या काही क्षेत्रांनी काही बदलांवर चिंता व्यक्त केली आहे.

निर्यात आणि जीडीपी वाढीचे अंदाज

केंद्रीय वाणिज्य आणि उद्योग मंत्री पीयूष गोयल यांनी गुरुवारी सांगितले की, चालू आर्थिक वर्षात भारताची निर्यात २०२४-२५ च्या तुलनेत अधिक असेल. सरकारने बाजार आणि उत्पादनांमध्ये विविधता आणण्यासाठी वेगाने काम करत असल्याचे त्यांनी नमूद केले. जीएसटी दर कपातीमुळे उद्योगाच्या सर्व विभागांना मदत होईल, असेही गोयल यांनी सांगितले. अमेरिकेने भारतीय वस्तूंवर लादलेल्या ५०% शुल्कामुळे काही आव्हाने निर्माण झाली असली तरी, सरकारने घेतलेल्या उपाययोजनांमुळे जागतिक स्पर्धात्मकता वाढेल आणि नवीन निर्यात संधी निर्माण होतील अशी अपेक्षा आहे.

नीती आयोगाचे सदस्य अरविंद विरमानी यांनी सांगितले की, जागतिक आव्हाने असूनही, चालू आर्थिक वर्षात भारताची जीडीपी वाढ ६.५% राहण्याची शक्यता आहे. जीएसटी २.० सारख्या सुधारणांमुळे अर्थव्यवस्थेला दीर्घकाळ चालना मिळेल, असेही त्यांनी नमूद केले. चालू आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या तिमाहीत (Q1 FY26) भारताची अर्थव्यवस्था ७.८% दराने वाढली आहे, जी आरबीआयच्या अंदाजित ६.५-६.७% पेक्षा जास्त आहे, ज्यामुळे वाढीच्या गतीबद्दल आशावाद वाढला आहे.

कोळसा इंडियाची अक्षय ऊर्जा क्षेत्राकडे वाटचाल

जगातील सर्वात मोठी कोळसा उत्पादक कंपनी, कोल इंडिया लिमिटेड (Coal India Ltd.), कोळशाच्या मागणीतील संभाव्य घसरणीच्या पार्श्वभूमीवर आपल्या पोर्टफोलिओमध्ये विविधता आणण्यासाठी अक्षय ऊर्जा प्रकल्पांमध्ये गुंतवणूक करत आहे. कंपनीने ५ गिगावॉट अक्षय ऊर्जा प्रकल्प (३ गिगावॉट सौर आणि २ गिगावॉट पवन ऊर्जा) उभारण्यासाठी निविदा मागवल्या आहेत. मार्च २०३० पर्यंत ९.५ गिगावॉट क्षमता स्थापित करण्याचे त्यांचे उद्दिष्ट आहे. देशातील वाढत्या अक्षय ऊर्जा निर्मितीमुळे आणि स्पर्धेमुळे कोळशाच्या मागणीवर परिणाम होत असल्याने, कंपनी आता कोळसा खाणकामापलीकडे जाऊन महत्त्वपूर्ण खनिजे आणि ऊर्जा निर्मितीच्या संधी शोधत आहे.

बाजारपेठेतील प्रतिक्रिया

जीएसटी घोषणांना शेअर बाजाराने सुरुवातीला सकारात्मक प्रतिसाद दिला, परंतु दिवसअखेर निर्देशांक जवळजवळ सपाट राहिले. यामुळे गुंतवणूकदार जीएसटी २.० च्या लाभांचे मागणीवर किती लवकर प्रतिबिंब उमटते याची वाट पाहत असल्याचे सूचित होते.