भारतीय अर्थव्यवस्थेची दमदार वाढ आणि महत्त्वाचे धोरणात्मक बदल

भारतीय अर्थव्यवस्थेने अलीकडच्या काळात जागतिक आव्हानांना तोंड देत लक्षणीय प्रगती केली आहे. आर्थिक वर्ष २०२५-२६ च्या पहिल्या तिमाहीत (एप्रिल ते जून) भारताचा सकल राष्ट्रीय उत्पादन (GDP) वाढीचा दर ७.८% राहिला, जो गेल्या पाच तिमाहींमधील सर्वाधिक आहे. या वाढीने सर्व अपेक्षांना मागे टाकले असून, जागतिक अनिश्चिततेतही भारताची आर्थिक स्थिती मजबूत असल्याचे दर्शवले आहे.

जीएसटी परिषदेचे महत्त्वाचे निर्णय

केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या ५६ व्या जीएसटी परिषदेच्या बैठकीत अनेक महत्त्वपूर्ण निर्णय घेण्यात आले. या बैठकीत दोन-कर स्लॅब प्रणालीला मंजुरी देण्यात आली असून, ती २२ सप्टेंबरपासून लागू होणार आहे. यामुळे २५०० रुपयांपर्यंतचे बूट, चप्पल आणि कपडे यांसारख्या अनेक वस्तू स्वस्त होणार आहेत. तसेच, ३३ जीवनरक्षक औषधांवरील जीएसटी दर शून्य करण्यात आला आहे. या सुधारणांमुळे मध्यमवर्गीयांना मोठा दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे.

अमेरिकेच्या शुल्कावर भारताचे प्रत्युत्तर आणि नवीन व्यापार भागीदार

अमेरिकेने भारतीय उत्पादनांवर ५०% पर्यंत शुल्क (टॅरिफ) लावले असतानाही, भारताने या आर्थिक आव्हानावर मात केली आहे. भारताने अमेरिकेसोबतचा व्यापार कमी झाल्याने पर्यायी मार्गांचा शोध सुरू केला आहे. परराष्ट्रमंत्री एस. जयशंकर यांनी जर्मनीसोबत द्विपक्षीय व्यापार वाढवण्यावर भर दिला आहे, ज्यामुळे अमेरिकेला धक्का बसणार आहे. सेमीकंडक्टर उत्पादन आणि ग्रीन हायड्रोजनसारख्या क्षेत्रांमध्ये जर्मनीसोबतचे सहकार्य वाढवण्यावरही चर्चा झाली आहे.

महत्त्वाच्या खनिजांच्या पुनर्वापराला प्रोत्साहन

केंद्रीय मंत्रिमंडळाने देशात महत्त्वाच्या खनिजांच्या पुनर्वापराला प्रोत्साहन देण्यासाठी १,५०० कोटी रुपयांच्या प्रोत्साहन योजनेला मंजुरी दिली आहे. या योजनेचा उद्देश ई-कचरा आणि लिथियम-आयन बॅटरीजच्या पुनर्वापरात वाढ करणे आहे.

इतर आर्थिक घडामोडी

• ऑगस्ट महिन्यात भारताचा सेवा क्षेत्र खरेदी व्यवस्थापक निर्देशांक (Services PMI) १५ वर्षांच्या उच्चांकावर पोहोचला आहे, जो नवीन ऑर्डर आणि उत्पादन वाढीमुळे उत्साहित आहे.
• अमेरिकेच्या शुल्काचा प्रभाव असूनही, आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या तिमाहीत अमेरिकेकडून भारतात थेट परकीय गुंतवणुकीत (FDI) तिप्पट वाढ झाली आहे.
• सणासुदीच्या दिवसांत सोन्याच्या दरात विक्रमी वाढ झाली असून, तो १.०६ लाख रुपये प्रति १० ग्रॅमपर्यंत पोहोचला आहे.