ભારતમાં વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રે છેલ્લા 24 કલાકમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ બની છે, જે સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે અત્યંત ઉપયોગી છે.

રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસની ઉજવણી અને ભારતીય અંતરિક્ષ સ્ટેશન (BAS)

23 ઓગસ્ટ, 2025 ના રોજ, ભારતે બીજો રાષ્ટ્રીય અવકાશ દિવસ ઉજવ્યો, જે ચંદ્રયાન-3 ના ચંદ્ર પર સફળ ઉતરાણની બીજી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે હતો. આ પ્રસંગે, ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) એ તેના પ્રસ્તાવિત ભ્રમણકક્ષા પ્રયોગશાળા, ભારતીય અંતરિક્ષ સ્ટેશન (BAS) ના પ્રથમ મોડેલનું અનાવરણ કર્યું. ISRO 2028 સુધીમાં BAS નો પ્રથમ મોડ્યુલ (BAS-01) લોન્ચ કરવાની યોજના ધરાવે છે, અને 2035 સુધીમાં પાંચ મોડ્યુલ ધરાવતું સંપૂર્ણ સ્ટેશન પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે. આ સિદ્ધિ ભારતને અવકાશ સ્ટેશનોનું સંચાલન કરતા રાષ્ટ્રોના ભદ્ર ક્લબમાં પ્રવેશ અપાવશે.

વડાપ્રધાન મોદીનો દ્રષ્ટિકોણ: ઊંડા અવકાશ સંશોધન અને આત્મનિર્ભરતા

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ અવકાશ વૈજ્ઞાનિકોને ઊંડા અવકાશ સંશોધન માટે તૈયાર રહેવા અને ભવિષ્યના અવકાશયાત્રીઓના પૂલમાં યુવાનોને જોડાવા વિનંતી કરી. તેમણે ખાનગી ક્ષેત્રને વાર્ષિક 50 રોકેટ લોન્ચ કરવા અને આગામી પાંચ વર્ષમાં પાંચ સ્ટાર્ટઅપ્સને યુનિકોર્ન બનવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા. આ ઉપરાંત, વડાપ્રધાને જાહેરાત કરી કે ભારતની પ્રથમ સ્વદેશી સેમિકન્ડક્ટર ચિપ 2025 ના અંત સુધીમાં રજૂ કરવામાં આવશે, જે તકનીકી આત્મનિર્ભરતા તરફ એક મોટું પગલું છે. તેમણે 'મેડ ઇન ઇન્ડિયા' 6G નેટવર્ક પર ઝડપી પ્રગતિનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો.

સંરક્ષણ ક્ષેત્રે પ્રગતિ: IADWS અને ઓપરેશન સિંદૂર

ડિફેન્સ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન (DRDO) એ 23 ઓગસ્ટ, 2025 ના રોજ ઓડિશાના દરિયાકાંઠેથી સંકલિત હવાઈ સંરક્ષણ હથિયાર પ્રણાલી (IADWS) ના પ્રથમ ફ્લાઇટ પરીક્ષણો સફળતાપૂર્વક હાથ ધર્યા. આ બહુ-સ્તરીય પ્રણાલીમાં સ્વદેશી QRSAM, VSHORADS અને લેસર-આધારિત ડાયરેક્ટેડ એનર્જી વેપન (DEW) નો સમાવેશ થાય છે. અવકાશ મંત્રી જિતેન્દ્ર સિંહે ખુલાસો કર્યો કે 'ઓપરેશન સિંદૂર' દરમિયાન અવકાશ ટેકનોલોજીએ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પાહલગામ આતંકવાદી હુમલા પછી ભારતે પાકિસ્તાનમાં મિસાઇલો છોડી હતી. ISRO ના ઉપગ્રહો સેનાને ભૌતિક અને નેવિગેશન સેવાઓ પૂરી પાડે છે.

અન્ય મહત્વપૂર્ણ અપડેટ્સ

• ખાનગી ઉપગ્રહ નક્ષત્ર: ભારત તેની પ્રથમ સંપૂર્ણ ખાનગી પૃથ્વી અવલોકન (EO) ઉપગ્રહ નક્ષત્ર તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, જેમાં પિક્સલ, પિયરસાઇટ, સેટસ્યોર અને ધ્રુવ સ્પેસ સહિત ચાર ખાનગી ખેલાડીઓ જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી હેઠળ સામેલ છે.
• ગગનયાન મિશન: પ્રથમ માનવરહિત ગગનયાન મિશન ડિસેમ્બર 2025 માં વ્યોમમિત્ર (અર્ધ-માનવ રોબોટ) સાથે સુનિશ્ચિત થયેલ છે, જ્યારે બે અવકાશયાત્રીઓ સાથેનું માનવયુક્ત ગગનયાન મિશન 2027 માં આયોજિત છે.
• દરિયાઈ ક્ષેત્ર માટે સમર્પિત ઉપગ્રહ: કેન્દ્રીય બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે જણાવ્યું હતું કે સરકાર ભારતના દરિયાઈ શાસન અને બંદર વ્યવસ્થાપન માળખાને મજબૂત કરવા માટે સમર્પિત ઉપગ્રહ લોન્ચ કરવાની અથવા ટ્રાન્સપોન્ડર હસ્તગત કરવાની સંભાવના શોધી રહી છે.