भारताने गेल्या 24 तासांत विज्ञान आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात अनेक महत्त्वपूर्ण टप्पे गाठले आहेत, ज्यात अंतराळ, संरक्षण आणि इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्रातील प्रगती प्रामुख्याने दिसून येते.

राष्ट्रीय अंतराळ दिन आणि महत्त्वाकांक्षी योजना

23 ऑगस्ट 2025 रोजी भारताने आपला दुसरा राष्ट्रीय अंतराळ दिन (National Space Day) साजरा केला. हा दिवस 23 ऑगस्ट 2023 रोजी चांद्रयान-3 च्या चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर यशस्वी लँडिंगच्या स्मरणार्थ साजरा केला जातो. या ऐतिहासिक घटनेने भारताला जागतिक अंतराळ शक्ती म्हणून स्थापित केले आहे.

या दिनानिमित्त, भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने (ISRO) प्रस्तावित भारतीय अंतराळ स्थानकाच्या (Bharatiya Antariksh Station - BAS) मॉडेलचे अनावरण केले. हे स्थानक 2035 पर्यंत पूर्ण होण्याची अपेक्षा आहे, ज्याचा पहिला मॉड्यूल, BAS-01, 2028 पर्यंत प्रक्षेपित करण्याचे नियोजन आहे. हे भारताला अंतराळ स्थानक चालवणाऱ्या निवडक देशांच्या क्लबमध्ये सामील करेल.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी वैज्ञानिकांना सखोल अंतराळ संशोधनासाठी तयारी करण्याचे आवाहन केले आहे. त्यांनी सेमी-क्रायोजेनिक इंजिन आणि इलेक्ट्रिक प्रोपल्शन सारख्या तंत्रज्ञानातील भारताच्या प्रगतीवर भर दिला. पंतप्रधानांनी खाजगी क्षेत्राला अंतराळ उद्योगात अधिक सक्रिय भूमिका बजावण्यासाठी, 'स्पेस युनिकॉर्न' (Space Unicorns) निर्माण करण्यासाठी आणि रॉकेट प्रक्षेपणाची संख्या लक्षणीयरीत्या वाढवण्याचे आवाहन केले.

संरक्षण आणि तंत्रज्ञान

संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेने (DRDO) 23 ऑगस्ट 2025 रोजी ओडिशाच्या किनाऱ्याजवळ एकात्मिक हवाई संरक्षण शस्त्र प्रणालीची (Integrated Air Defence Weapon System - IADWS) यशस्वी चाचणी घेतली. ही बहुस्तरीय स्वदेशी प्रणाली क्विक रिएक्शन सरफेस टू एअर मिसाईल (QRSAM), ॲडव्हान्स्ड व्हेरी शॉर्ट रेंज एअर डिफेन्स सिस्टिम (VSHORADS) मिसाईल आणि लेझर-आधारित डायरेक्टेड एनर्जी वेपन (DEW) यांचा समावेश करते.

अंतराळ मंत्री जितेंद्र सिंह यांनी 'ऑपरेशन सिंदूर' (Operation Sindoor) मध्ये अंतराळ तंत्रज्ञानाच्या महत्त्वपूर्ण भूमिकेचा खुलासा केला. त्यांनी सांगितले की, भारताने गेल्या दशकात राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी धोरणात्मक क्षमता विकसित केल्या आहेत, ज्यात लष्करासाठी भौतिक आणि नेव्हिगेशन सेवा पुरवणारे ISRO उपग्रह तसेच शस्त्रे आणि क्षेपणास्त्रांना लक्ष्य करण्यासाठी NavIC प्रणालीचा वापर समाविष्ट आहे.

सेमीकंडक्टर आणि डिजिटल प्रगती

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी घोषणा केली की भारताची पहिली स्वदेशी सेमीकंडक्टर चिप (Homegrown Semiconductor Chip) 2025 च्या अखेरीस बाजारात येईल. हे तंत्रज्ञानाच्या बाबतीत आत्मनिर्भर होण्याच्या दिशेने एक मोठे पाऊल आहे. यासोबतच, 'मेड इन इंडिया' 6G नेटवर्कवरही वेगाने काम सुरू असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

भारताची पहिली पूर्णपणे खाजगी अर्थ ऑब्झर्वेशन (EO) सॅटेलाईट कॉन्स्टेलेशन (First fully private Earth Observation (EO) satellite constellation) देखील सार्वजनिक-खाजगी भागीदारीतून (PPP) साकारली जात आहे, ज्यामध्ये चार खाजगी कंपन्या सामील आहेत.

केंद्रीय बंदरे, जहाजबांधणी आणि जलमार्ग मंत्री सर्बानंद सोनोवाल यांनी भारताच्या सागरी प्रशासन आणि बंदर व्यवस्थापन पायाभूत सुविधांना बळ देण्यासाठी एक समर्पित उपग्रह प्रक्षेपित करण्याची किंवा ट्रान्सपॉन्डर घेण्याची शक्यता तपासणार असल्याचे सांगितले.